In de blog “Drievoudig eigenaarschap” heb ik dit begrip uitgebreid toegelicht. In dit blog vat ik dit begrip kort samen en illustreer ik hoe drievoudig eigenaarschap van grond eruit kan zien. Hierbij gebruik ik Hof van Moeder Aarde als voorbeeld.
Drievoudig eigenaarschap
Binnen drievoudig eigenaarschap onderscheiden we creatief, juridisch en economisch eigenaarschap. Hierbij hebben vrij, gelijk & samen elk bij een andere eigenaar een eigen plek.
Drievoudig eigenaarschap van grond
De creatief eigenaar is vrij om de grond naar eigen inzicht te bewerken. Dit kunnen we ook zeggenschap over het gebruik van de grond noemen. Door de grond te bewerken kan de creatief eigenaar enerzijds zijn of haar eigen talenten ontwikkelen en anderzijds in de (materiële) behoeften van anderen voorzien.
Als economisch eigenaar geniet je van het vruchtgebruik van de grond. Dat doe je door als klant de producten of diensten die door creatief eigenaren gemaakt zijn te consumeren. Bij drievoudig eigenaarschap heb je in de praktijk niet met één economisch eigenaar te maken, maar met een gemeenschap van vruchtgebruikers. Deze consumeren samen wat door de creatief eigenaar geproduceerd wordt.
De juridisch eigenaar beheert de grond. Daartoe heeft de juridisch eigenaar enkel het kale eigendom van de grond. De juridisch eigenaar heeft dus geen zeggenschap over het gebruik van de grond en ook geen recht op vruchtgebruik. Dat ligt namelijk bij de creatief eigenaar respectievelijk economisch eigenaar. De juridisch eigenaar waarborgt dat de grond van zichzelf is. En bij de eventuele overdracht van de grond speelt deze een bemiddelende rol tussen creatief en economisch eigenaren.
Drievoudig eigenaarschap van grond op Hof van Moeder Aarde
Op Hof van Moeder Aarde ziet het drievoudig eigenaarschap van grond er op dit moment als volgt uit.
Een stichting is juridisch eigenaar. Deze stichting beheert de grond en waarborgt dat de grond ‘van zichzelf is’.
De stichting heeft de grond in erfpacht gegeven aan een coöperatie. De coöperatie is daarmee de creatief eigenaar van de grond. De coöperatie is vrij om de grond naar eigen inzicht te bewerken. Mits dat op een ecologisch verantwoorde manier gebeurt die niet ten koste van de bodemkwaliteit gaat.
De bewoners en gasten van Hof van Moeder Aarde hebben een huurovereenkomst met de coöperatie. Zij zijn de economisch eigenaren of vruchtgebruikers van de grond. Het samen vindt hier zijn plek. De bewoners en gasten maken namelijk samen gebruik van de grond die door de coöperatie voor hen bewerkt wordt. Zij hebben het ook samen mogelijk gemaakt dat de stichting de grond in eigendom heeft en dat de coöperatie de grond voor hen kan bewerken door (onderhands) geld aan de stichting te lenen en geld aan de stichting te schenken.
Het gelijk vind zijn plek bij de stichting ofwel de juridisch eigenaar van de grond. Dit gelijk leidt een slapend bestaan, totdat de coöperatie niet langer creatief eigenaar van de grond wil zijn. Dan is het aan de stichting om de grond aan een andere creatief eigenaar toe te wijzen. In dat proces van toewijzing dient zij zowel de coöperatie als de bewoners en gasten een gelijke stem te geven. De bewoners en gasten om te beoordelen of de nieuwe creatief eigenaar iets met de grond wil, dat aansluit bij hun behoeften. De coöperatie (als creatief eigenaar) om te beoordelen of de nieuwe creatief eigenaar dat ook kan.
Het doel: grond uit de sfeer van privébezit en handelswaar halen, zodat we het zonder financiële last aan toekomstige generaties kunnen doorgeven
We hebben de grond onder Hof van Moeder Aarde bij aanvang ondergebracht in een stichting om het grondeigendom uit de sfeer van privé-bezit te halen. De achterliggende gedachte was dat het een kostbare illusie is om te denken dat je de aarde kunt bezitten. Zij was er immers al lang voordat wij geboren werden en zal er ook nog lang na onze dood zijn.
Gaandeweg kwamen we tot het inzicht dat het ook wenselijk is om de grond schuldenvrij en praktisch onverkoopbaar te maken. Dan kan de grond namelijk zonder (alsmaar toenemende) financiële last aan toekomstige generaties overgedragen worden. En de volgende generatie hoeders wordt dan niet langer genoodzaakt om zichzelf en/of de grond uit te putten om de prijs van de grond terug te verdienen.
We maken de grond eerst schuldenvrij door de onderhandse leningen op de grond nog één laatste keer af te lossen. We kunnen de grond daarna praktisch onverkoopbaar maken door de erfpachtovereenkomst te vervangen door “een eeuwigdurende gebruiksovereenkomst om niet”. Hierdoor wordt de handelswaarde van de grond namelijk tot € 0 gereduceerd.
Dit doel kunnen we samen bereiken door geld aan de stichting te schenken waarmee de stichting de leningen op de grond kan aflossen. Als die leningen zijn afgelost kan de erfpachtovereenkomst omgezet worden in een eeuwigdurende gebruiksovereenkomst om niet. En dan hoeft er niet langer een grondprijs doorgerekend te worden in de huurprijs. Op korte termijn vraagt dit om een behoorlijke investering, maar op langere termijn hebben we daar allemaal langdurig plezier van.
